پیامدهای بیماری هلندی م.فرزاد
آنچه در اقتصاد عملی در مورد ویژهگیهای بیماری هلندی شایع است اینها است1. ورود حجم عظیمی ارز یا پول پرقدرت به خزانه و بودجه دولت و مدیریت نشدن تخصیص بهینه این منابع میان بخشهای واقعاً نیازمند با الویت تولید و سپس تجارت. 2. رجحان دادن به بخشهای مصرف و واردات در سیاست گذاری اقتصادی. 3. هم سو نبودن سیاستهای پولی و مالی در جهت هدفهای اقتصاد واقعی. 4. کسری مزمن رابطه مبادله در بازرگانی با بخش خارج. در آسیبشناسی اقتصاد ایران با این ویژگیها اکثریت کارشناسان در، وجود بیماری هلندی از نوع حاد آن در کشور تردیدی به خود راه نمیدهند و در مقالات متعدد صاحب نظران اقتصادی پیامدهای زیان بار این بیماری برای اقتصاد کشور برای همه دستاندرکاران ترسیم گردیده است که مهمترین آنها افزایش بیرویه قیمت املاک اعم از مسکونی، اداری، تجاری در اثر جاری شدن بخش مهمی از نقدینگی سرگردان به فعالیت سفته بازانه در املاک و مستغلات میباشد.
یکی دیگر از پیامدهای مهم ناشی از این بیماری آسیب پذیری صنایع کشور در اثر فشار ناشی از موج عظیم واردات عنوان میشود که از نظر نگارنده به مراتب نگران کنندهتر از پیامد اول میباشد، زیرا آسیب زیر ساختهای صنعت در کشور میتواند منجر به فروپاشی تدریجی آن شده و آثار فاجعهآمیز بلند مدتتری را برای اقتصاد کشور بهبار آورد.
با کمی تعمق مشاهده میشود، که اصولاً افزایش بیرویه قیمت املاک در
اثر بیماری هلندی یک معلول تبعی از معلول اصلی یعنی غیراقتصادی بودن سرمایهگذاری در سایر بخشهای مولد اقتصاد بهخصوص صنعت میباشد. بنابراین بهتر است به جای آنکه با معلول تبعی از طریق تصمیمات و اقدامات تجربه شده و شکست خورده مقابله شود علل و عوامل پیدایش معلول اصلی ریشهیابی و شناسایی شده و راهکارهایی برای از بین بردن این عوامل جستجو شود. اگرچه بر خلاف نظر بعضی از مسئولان مملکتی هیچ تردیدی در تأثیر گذاری رشد سرسام آور نقدینگی در پدیده مزمن تورم وجود ندارد اما این اعتقاد که تقاضای ناشی از رشد نقدینگی قابل پاسخ گویی از طرف تولیدکنندگان داخلی نیست به دلایل عینی و عملی نمیتواند صحیح باشد. دلیل اصلی این است که، در مورد اکثر کالاهای مصرفی وارداتی ظرفیت تولید بالایی در کشور وجود داشته ولی به دلیل رقابت ناپذیر بودن این کالاها، کالاهای مشابه وارداتی خریدار پیدا کرده است، ولی چنین برداشت شده که این کالاهای مصرفی وارداتی بخشی از تقاضای بالقوه غیر قابل تأمین از طرف تولیدکنندگان داخلی را پاسخ میدهد. متأسفانه باید گفت که نه تنها این برداشت صحیح نیست بلکه عکس آن مصداق دارد یعنی اکثر کارخانههای کشور به دلایلی که شرح آن خواهد آمد زیر ظرفیت کار میکنند و بسیاری از آنها نیز برای فروش محصولات تولیدی خود با مشکل روبرو هستند و در حقیقت تورم بیش از آنکه ناشی از عدم تعادل عرضه و تقاضا باشد متأثر از عدم استفاده از ظرفیت تولیدی و هزینههای ناشی از آن میباشد. چنین حالتی که از مصادیق تورم همراه با رکود است باعث شده تا عدهای واردات بیرویه کالاهای مصرفی را توجیه کرده و خواسته و یا ناخواسته تیشه بر ریشه اقتصاد میزنند.
به عبارت دیگر بروز بیماری هلندی ناشی از درک نادرست تصمیمگیران اقتصادی است که تصور میکنند، بهترین راه برای مقابله با پدیده تورم واردات میباشد. (1)
گرچه برخی از اقتصاددانان معتقدند که، در شرایط افزایش ناگهانی درآمدهای ارزی به دلیل عدم توان جذب فوری آن درآمدها در اقتصاد کم ظرفیت تزریق این منابع به اقتصاد موجب پدیدار شدن بیماری هلندی میشود. ولی این اعتقاد درست به علل و عوامل پایین بودن ظرفیت بخش مولد اقتصادی کشوری مانند ایران نمیپردازد. با این همه لازم است این موضوع بیش از پیش مورد تحلیل و بررسی اندیشمندان اقتصادی کشور قرار گیرد. اما با توجه به آنچه از بررسی آمارها و ظرفیتها که در این خلاصه جای پرداختن به آن نیست به دست میآید اینکه به نظر میرسد ظرفیت تولیدی کشور به اندازهای است که بتواند حداقل، بخش مهمی از دلارهای نفتی اضافی را با یک برنامهریزی میان مدت جذب کند که در این صورت نه تنها این درآمدهای اضافی بلای جان اقتصاد کشور و رفاه مردم نمیشود بلکه میتواند موجبات علاج بیماری مزمن اقتصاد ایران نظیر تورم و بیکاری و اختلاف طبقاتی عظیم را فراهم کرده و باعث رشد و شکوفایی اقتصاد ایران گردد.
(1) گروه اقتصادی همشهری شماره 5172 "دولت، مجوز واردات بیشتر را صادر کرد" ادامه دارد...
تعادل امکانات میان تولید و تجارت
سرانجام همگان دانستند بازار شیرآلات بهداشتی بگونهای مستقر است که تحت تأثیر انبوه شیرآلات وارداتی حتی در غرفههای نمایشگاهها و واحدهای فروش این محصول عرصه بر تولیدات داخلی تنگ شده، بطوری که بهتر است گفته شود؛ «ثبت نمایندگی واردکننده» شیرآلات ساخت ایران راه حل فراموش شدهای است. خوشبختانه رفته رفته اما این واقعیت نیز از سایه بر روی صحنه آمده که مسئولان بخش صنعت و تجارت دریافتهاند که بالاخره برای تداوم و موجودیت کسب و کار شیرآلات داخلی از مرحله تولید تا فروش باید تدابیری، برنامهای اندیشید و به مرحلة عمل درآورد بطوریکه بتوان گفت صنعت شیرآلات بهداشتی از رقابت غیر واقعی واردات مصون گردد.
هیچ دیدگاه اقتصادی با واردات مخالف نیست چرا که تجارت داخلی و خارجی مکمل یکدیگر هستند اما رقابت باید بر پایههای صحیح متکی باشد که منافع مردم کشور واردکننده و کشور خریدار و هر دو را تأمین نماید. یکی از شاخصههای علمی رابطة مبادله صادرات و واردات برای هر کالا از جمله شیرآلات بهداشتی. رعایت موازنه میان، 1. امکانات و تولید
داخلی و الزام به مبادله 2. با کشورهائی است که دارای امکانات تولید مناسبتری از کشور خریدار هستند. اما در این الزام و نیاز فرض بر این است که تولیدکننده داخلی ولو در سطح پایینتر از همان امکاناتی استفاده کند که رقیب خارجی او از آن بهرهمند است. یعنی تفاوت غیر عادی از لحاظ قیمت مواد اولیه. مزد، تسهیلات و کمکهای بهرهبرداری میان آنها نباشد و مثلاً اینطور نباشد که تولیدکننده داخلی ملزم به ارائه خدمات و ضمانت بعد از فروش باشد. در حالیکه واردکننده تولیدات مشابه کالای او هیچ الزامی به خدمات بعد از فروش نداشته باشند و حتی در بسیاری از موارد نمایندگی شناخته و ثبت شدهای در کشور خریدار نداشته باشد. درمقام مقایسه تساوی امکانات عمومی ورعایت حقوق مصرفکننده خدمات بعد از فروش را مثل میزنیم. که در شرایطی مثل بازار کسب و کار در ایران بخوبی مشاهده میشود.
به عبارت دیگر در حالی که مشخصات برند کالاهای داخلی از قبیل آدرس، نام و عنوان و تاریخ تولید قابل مراجعه است هویت فروشنده خارجی، نحوه مسئولیت حقوقی او در مقابل مصرفکننده داخلی، جا و مکان مراجعه به متخصص عیبیابی و تعمیر و .... مشخص نیست. حتی اگر سایر تفاوتهایی را که در رابطه مبادله بنفع واردکننده و به زیان اقتصاد کشوراست از نظر دور بداریم باز هم کفه رقابت به نفع وارد کننده سنگین است و همین کافیست که او رقیب وطنی این کالا را به کنار بزند.
پیش از این گفتیم گامهایی در جهت شناخت این حقیقت برداشته شده است این گفته نمادی از یک اصل اقتصاد بازار است که به شفافیت بازار معروف است باید اضافه کنیم، بسیاری مسئولان صنعتی تصمیم گیرنده متوجه این تفاوت ناشی از ضرر تولیدکننده داخلی نسبت به واردکننده در بازار شدهاند از این میان آنها که به صرفه و صلاح مصرفکننده نیز فکر میکنند این راه کار را مطرح کردهاند که هرکس تولیدکننده است و هرکس واردکننده شیرآلات بهداشتی است مشخصات خود و مؤسسهاش را در معرض قضاوت و صدور جواز قرار دهد. بطوری که طبقه بندی و خدمات شناسه کالای تولیدی با وارداتی او شفاف و قابل مراجعه و پیگیری باشد. بعبارت دیگر هویت او اعم از اصل یا نمایندگی در تولید یا فروش شیرآلات بهداشتی شفاف و محرز گردد. ادامه دارد...
بریده جراید
زیان صنایع از جیرهبندی برق (همشهری شماره 5170)
گروه اقتصادی: تازهترین خبرها از قطعی برق برخی واحدهای صنعتی مانند سازندگان تجهیزات صنعتی از یک هفته پیش تا کنون به مدت 2 تا 3 ساعت حکایت داشته و به گفته دبیرانجمن سازندگان قطعات صنعتی،برنامه منظمی برای جلوگیری از قطعی یا اعلام دقیق ساعات آن وجود نداشته و این امر زیان تولیدکنندگان این بخش را به دنبال داشته است. با شاهرخ ظهیری، عضو کمسیون صنعت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران گفت و گو کردهایم.
تأثیر قطعی برق بر عملکرد بنگاههای صنعتی چگونه بوده و این امر ریشه در چه مسائلی دارد؟
قطعی برق بخش صنعت موضوع تازهای نیست و 2 سال پیش نیز با افزایش مصرف برق، مسئولان در تأمین برق صنایع با مشکل مواجه شدند و تلاش کردند تا با تعطیلی برخی صنایع نسبت به تأمین برق برای مصارف خانگی اقدام کنند. با افزایش دما در روزهای اخیر باز هم قطعی برق صنایع به عنوان راهکاری برای تأمین کسری برق مورد توجه قرار گرفت و دستاندرکاران به جای برنامهریزی برای افزایش تولید و رفع فرسودگی خطوط انتقال برق تلاش دارند تا افزایش مصرف برق خانگی را از طریق قطعی برق برخی صنایع تأمین کنند که این امر تأثیر نامطلوبی بر تولید بنگاههای صنعتی خواهد داشت و در برخی صنایع مانند صنایع غذایی که در فصل تابستان باید به شکل تمام وقت فعالیت کنند، این قطعی برق خسارات جبران ناپذیری را به دنبال خواهد داشت.
رویکرد نمایندگان بخش صنعت اتاق بازرگانی به مشکلات موجود برای تأمین برق صنایع چگونه بوده است؟
کمسیون صنعت اتاق پس از قطع برق برخی صنایع به بررسی آثار این موضوع بر بخش صنعت به ویژه در صنایع غذایی پرداخت؛ چرا که تابستان فصل تولید محصولات غذایی است و بنگاههای صنعتی ان بخش باید به شکلی تمام وقت به فعالیت بپردازند که با این روند نه تنها آثار قطعی احتمالی برق در این بخش از صنعت قابل جبران نیست بلکه صنایع غذایی در این فصل حتی مصرف برقی بیش از سایر فصول سال دارند. با توجه به قدرت فسادپذیری بالای محصولات کشاورزی و غذایی و نقش این صنایع در تأمین نیاز مردم به این محصولات، این بخش از صنعت مجبور به تولید به شکل تمام وقت است. این مسائل را به مسئولان گوشزد و توصیه کردهایم تا با توجه به شرایط خاص اقتصادی کشور و تحریمهای اعمال شده از قطعی برق بنگاههای صنعتی جلوگیری شود که وزارت نیرو نیز قول داده تا حداقل، قطعی برق در صنایع غذایی را شاهد نباشیم. با وجود این، اگرچه در برخی مناطق مانند جنوب فعالیت واحدهای صنایع غذایی کاهش یافته اما در مناطق غرب و جنوب کشور باید این واحدها با تمام ظرفیت به فعالیت بپردازند.
اخیراً مباحثی در زمینه رعایت الگوی مصرف یا توافق برای انجام تعمیرات سالانه کارخانهها تا نیمه مرداد ماه مطرح شده، این موضوعات تا چه حد قابلیت اجرا دارد؟
وقتی کشور بدون اعلام قبلی با تعطیلات 5 تا 6 روزه مورجه میشود، این امر به معنای آن است که به جای آنکه صاحبان صنایع ناچار به کاهش زمان تولید و مصرف برق شوند، دولت پیشاپیش با اعلام تعطیلی ان کار را انجام داده است. از سوی دیگر رعایت الگوی مصرف برق و کاهش مصرف کارخانهها در زمان پیک مصرف در همه صنایع امکان پذیر نیست بلکه این صنایع به دلیل آنکه اکنون به طور مداوم به فعالیت مشغول هستند، مصرف برق بیشتری نیاز دارند.
وعدههای مطرح شده در زمینه پرداخت زیان ناشی از ناتوانی در تأمین انرژی بخش صنعت و طی سالهای گذشته تا چه حد محقق شده است؟
با گذشت چند سال تاکنون نه تنها کاری در این زمینه انجام نشده بلکه مسئولان تلاش کردهاند تا بنگاههای صنعتی را ملزم به تأمین برق مورد نیاز کارخانههای خود با خرید ژنراتور کنند. اما با توجه به نبود سرمایه مورد نیاز خیدر این تجهیزات و مشکلات ناشی از تحریم و واردات دستگاههای مورد نیاز، این تلاشها به نتایج مطلوبی نرسیده است. از سوی دیگر باید توجه کرد که امکان پرداخت زیان ناشی از قطعی انرژی در صنایع وجود ندارد؛ چرا که اصلاً بودجهای بدین منظور تخصیص نیافته است. در حالی که خسارات بخشهایی مانند کشاورزی به دلیل خشکسالی با وجود تأمین اعتبار پرداخت نشده، چگونه میتوان انتظار پرداخت زیان ناشی از قطعی انرژی در بخش صنعت را بدون ساز و کار اجرایی برای برآورد میزان خسارات وارد شده و تخصیص اعتبارات لازم، داشت.
سخنی با خوانندگان
خبرنامهای که در دست شماست وظیفه رسانهای اعضاء انجمن صنفی تولیدکنندگان شیرآلات بهداشتی را برای خود قائل است اما این محدودیت مخاطبان بدین معنی نیست که سایر تولیدکنندگان و مخصوصاً اهالی این صنعت راه به آن نبرند. برعکس صفحات محدود این رسانه جای گفتمانها، انتقال نظریات، تجربیات، پیشنهادات و خواستهای کلیه دستاندرکاران صنعت شیرآلات بهداشتی است خبرنامه پل رابطی است که آنها را در معرض توجه همگان و به خصوص مخاطبان و مراجعه کنندگان به انجمن قرار میدهد. لذا مایلیم اعلام کنیم اعضاء این صنعت از آنچه در نظر دارند و درعمل تجربه کردهاند نسخهای یا برگهای نیز به خبرنامه ارسال کنند و ما نیز با کمال میل از درج آن استقبال میکنیم.