طرح صنعتی چیست؟
طرح صنعتی در جزوات آموزشی سازمان جهانی مالکیت معنوی (looking good) تعریف شده است که به شکل و ظاهر کالا آنهم از جنبه زینتی و زیبایی یشناختی توجه دارد و به جذابیت محصول منجر میگردد و طرح صنعتی باعث ایجاد تفاوت مابین شکل و ظاهر کالاهای یک بنگاه اقتصادی با کالای تولیدی و رقیب میشود.
طرحهای صنعتی یکی از ابزارهای بسیار مهم در تدوین استراتژی برندینگ و بازاریابی میباشد ضمن ایجاد بازار جدید، باعث اقتدار برند نیز میشوند و حقوق انحصاری به دارنده آن اهدا مینماید، و همچنین بازگشت مطلوب سرمایه را تضمین، رقابت منصفانه و رویههای تجارت صادقانه را موجب میگردد.
شاید طراح به مسائلی چون باب میل بازار بودن محصول، هزینه تولید، سهولت حمل و نقل، انبارداری، تعمیر و نگهداری را در نظر داشته باشند. اما آن چیزی که مورد حمایت قانون ثبت طرح صنعتی است فقط شکل ظاهر و جنبههای زیبائی شناختی و تزئینی یک محصول میباشد.
ویژگیهای فنی یک کالا مربوط به قانون ثبت اختراع و ویژگی متمایز کننده یک کالا به قانون ثبت علائم تجاری مربوط میشود. طرح صنعتی طیف وسیعی از محصولات صنعتی، پوشاک، صنایع دستی، ابزار فنی، پزشکی، ساعت، جواهرات، محصولات لوکس، محصولات خانگی، اسباب بازی، مبلمان، لوازم برقی، اتوموبیل و غیره را شامل میگردد.
طرح صنعتی ویژگیهای سه بعدی همچون شکل و ظاهر یا ویژگیهای دو بعدی همچون خطوط، رنگ و نقشه و یا ترکیبی از یک یا چند ویژگی مذکر را شامل میگردد.
شرایط ثبت طرح صنعتی
الف- تعریف
طبق ماده 20 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری هرگونه ترکیب خطوط یا رنگها یا هرگونه شکل سه بعدی با خطوط، رنگها و یا بدون آن به گونهای که ترکیب یک فرآورده یا محصولی از صنایع دستی را تغییر دهد طرح صنعتی گفته میشود. در یک طرح صنعتی تنها دسترسی به یک نتجه فنی بدون تغییر ظاهری مشمول حمایت این قانون نمیباشد.
ب- مدارک لازم
1- دو نسخه اظهارنامه ثبت طرح صنعتی
2- پنج نسخه تصویر از زوایای مختلف چنانچه سه بعدی باشد
3- مدارک مثبت هویت
الف) شخص حقیقی "کپی شناسنامه و کارت ملی"
ب) شخص حقوقی " روزنامه رسمی دلیل مدیریت، کپی شناسنامه و کارت ملی صاحبان امضاء"
4- رسید مربوط به پرداخت هزینههای قانونی
5- مدارک نمایندگی ( در صورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی تقاضا شود.)
6- مدارک مربوط به حق تقدم (در صورت وجود)
ج- نحوه بررسی و مدت حمایت طرح صنعتی
مرجع ثبت ظرف 60 روز از تاریخ وصول، اظهارنامه و ضمائم آن را از لحاظ رعایت جنبههای شکلی و سایر شرایط مقرر در قانون و این آییننامه و همچنین تطبیق طبقه یا طبقات اعلامی با طبقهبندی بینالمللی، مورد بررسی قرار میدهد.
طرح صنعتی حداکثر به مدت 15 سال قابل حمایت میگردد. لازم به ذکر است بعد از اتمام حمایت طرح صنعتی استفاده از طرح برای عموم آزاد است.
مدت اعتبار طرح صنعتی پنج سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه ثبت آن خواهد بود. این مدت را میتوان برای دو دوره پنجساله متوالی دیگر پس از پرداخت هزینه مربوط تمدید نمود. پس از انقضاء هر دوره که از پایان دوره شروع میشود، یک مهلت شش ماهه برای پرداخت هزینه تمدید گردیده و همچنین جریمه تأخیر در نظر گرفته خواهد شد.
حقوق ناشی از ثبت طرح صنعتی و ضمانت اجرای آن
با توجه به ماده 28 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری حقوقی ناشی از ثبت طرح صنعتی شامل موارد ذیل میباشد:
1- بهره برداری از هر طرح صنعتی که در ایران ثبت شده باشد، متعلق به کسی است که بنام وی ثبت شده و استفاده توسط اشخاص ثالث، مشروط به موافقت مالک است.
2- بهره برداری از یک طرح صنعتی ثبت شده عبارت است از ساخت، فروش، واردکردن اقلام حاوی آن طرح صنعتی.
3- مالک طرح صنعتی ثبت شده میتواند علیه شخصی که بدون موافقت او افعال مذکور در بند (2) این ماده را انجام دهد یا مرتکب عملی شود که عادتاً موجبات تجاوز آینده را فراهم آورد، در دادگاه اقامه دعوی نماید.
لازم بذکر است قانونگذار جهت حمایتهای قانونی از طرح صنعتی در ماده 61 قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری پیشبینی نموده است که هر شخص با علم و عمد مرتکب عملی شود که وفق مقررات نقض حقوق به شمار آید مجرم شناخته شده و علاوه بر جبران خسارت به پرداخت جزای نقدی از 10 تا 50 میلیون و یا حبس تعزیری از 91 روز تا 6 ماه یا هر دوی آنها محکوم شود.
ویژگیهای لازم برای ثبت طرح صنعتی
طبق مفاد قانون و آییننامه مذکور یک طرح صنعتی در صورتی قابل ثبت است که:
جدید باشد؛ یعنی اینکه عین آن طرح قبل از تقاضای ثبت به هر شکل ممکن در دسترس عموم قرار نگرفته باشد.
اصیل باشد؛ طرحی اصیل است که بطور مستقل توسط طراح پدید آمده و کپی وتقلید از طرحهای موجود نباشد و باید مشخصات خاص خودش را داشته و از نظر یک کاربر آگاه متفاوت از طرحهای باشد که قبلاً طراحی و در دسترس عموم قرار گرفته باشد.
چه نوع طرحهایی قابل ثبت نیستند؟
چنانچه طرح ارائه شده به ادراه ثبت طرحهای صنعتی، مشمول هریک از موارد زیر باشد، قابل ثبت نمیباشد.
1-طرحهایی که جدید یا اصیل نباشند.
2- طرحهایی که بهره برداری از آنها خلاف موازین شرعی یا نظم عمومی و اخلاق حسنه باشند.
3- طرحهایی که حاوی نمادها یا نشانههای رسمی باشند. پرچم کشورها، نشان المپیک، آرم صلیب سرخ وهلالاحمرو غیره امکان انحصار وجود ندارد.
4- طرحهایی که در نتیجه عملکرد فنی بدون تغییر ظاهری ایجاد شوند.
5- طرحهایی که نتوان آنرا جای دیگری ساخت.
ترکیب طبیعت و مصنوعات ساخت بشر که منحصر به فرد بوده و امکان ساخت مجدد آن وجود ندارد.
6- طرحهایی که شکل ثابت ندارند. قطعات اسباببازیها، تابلوهای شنی و نظایر آن که در هر بار استفاده به یک شکل خاص در میآیند (شکل ثابتی ندارند) قابلیت ثبت شدن ندارند.
7- طرحهایی که به تنهایی مفهومی ندارد (مانند قطعاتی از یک کالا که به تنهایی مفهومی ندارد مانند دسته پارچ و...)
8- طرحهایی که عیناً در طبیعت وجود دارند
9- اشکال هندسی
10- طرحهایی که به الکتریسیته وابسته هستند طراحی صفحه موبایل و سایر لوازم الکترونیکی که با قطع جریان الکتریسیته اثر آن از بین میرود.
حمایت از طرح صنعتی
حمایت از طرح صنعتی در داخل کشور: متقاضی طرح ثبت طرح باید تقاضای خود را از طریق اداره ثبت طرحهای صنعتی تسلیم نماید، و اداره مذکور پس از بررسی و تطبیق آن با قانون و مقررات مربوط به نام متقاضی ثبت نماید. حوزه حمایت آن نیز فقط در داخل کشور و برای طرحهای ثبت شده و یای بسیار شبیه به آن میباشد.
حمایت از طرح صنعتی در خارج از کشور: چنانچه متقاضی طرح قصد تولید یا فروش یا صادرات به خراج از کشور و یا قصد صدور اجازه استفاد به سایر اشخاص حقیقی یا حقوقی کشورهای خارجی را داشته باشد باید طبق قانون و مقررات ملی و بینالمللی از طریق اداره مالکیت صنعتی در کشور مورد نظر (عضو کنوانسیون پاریس) اظهارنامه ثبت طرح صنعتی را تسلیم و اداره مذکور پس از بررسی بنام متقاضی ثبت مینماید. مالک طبق قانون و کنوانسیون و معاهدات بینالمللی صاحب همان حقوقی خواهد شد که در داخل کشور خود برخوردار است.
حمایت از طرحهای صنعتی برای جلوگیری از هرگونه سوء استفاده احتمالی باید ضمن مراقبت، بازار را بطور دائم مانیتور نماید.
هرگونه تغییر در طرحهای ثبت شده مانند: تغییر مالکیت، اجازه استفاده، تغییر آدرس و غیره باید طبق قانون و مقررات در اداره ثبت طرحهای صنعتی ثبت گردد. تا مورد حمایت قرار گیرد.